AFETLERDE PSİKO-SOSYAL HİZMETLER TEMEL DÜZEY EĞİTİMİ

Afet; fiziksel, sosyal ve ekonomik kayıplar doğuran, normal yaşam faaliyetlerini durduran ya da sekteye uğratarak toplulukları etkileyen doğal, teknoloji ya da insan kökenli olaylar olarak ifade edilir. Afetlerde yerel ekip yetersiz kalır ve bu durumlarda dış etkenlere ihtiyaç duyulur.

Acil durum; insanların malı ve canının zarar gördüğü, küçük çaplı durumlarda yerel ekiplerin müdahale de bulunduğu durumlardır.

Psiko-sosyal; kelime anlamıyla birbirini sürekli etkileyen psikolojik ve sosyal etkilerin ilişkisi anlamına gelir. Psikososyal destek kriz durumlarında iç dünya ve çevresel etkilerin arasındaki bu ilişkiyi, kişinin uyumunu ve başa çıkmasını kolaylaştıracak biçimde düzenlenmesine destek olan çalışmaları kapsamaktadır.

Psiko-sosyal Destek; Psikolojik ya da psikiyatrik tedavi değildir. Akıl hastalığı ya da ciddi fiziksel rahatsızlıklar konusunda bir danışmanlık ya da terapi değildir. Psikolojik ve sosyal alanlardan insanları desteklemektir.

Afetlerde psiko-sosyal destek; afet sonrası ortaya çıkabilecek psikolojik uyumsuzlukların önlenmesi, aile ve toplum düzeyinde ilişkilerin yeniden kurulması, etkilenenlerin ‘normal’ yaşamlarına geri dönmesi sürecinde kendi kapasitelerini fark etmeleri ve güçlenmelerinin sağlanması, çok disiplinli hizmetler bütünü olarak ifade edilebilir.

Travma: Bireyin yaşam ve beden bütünlüğüne yönelik tehditlerdir. Kişin başına veya sevdiği birinin başına gelebileceği gibi tanık olduğu olaylarda travma yaratabilir.

PSİKO-SOSYAL HİZMETLERİN TEMEL BAKIŞ AÇISI

  1. Afet ve acil durumlar sonrasında etkilenen toplumu yeniden inşa etmek ve kaynaklarını tekrar işler hale getirmek,
  2. Eksilenler birileri müdahale etmek ve psikolojik bozukluklarının ortaya çıkışını önlemek,

PSİKOSOSYAL DESTEĞİN ESASLARI

  • Afetten etkilenenlere Psikososyal destek vermek,
  • Yardım çalışmalarını, etkilenen popülasyonun sosyal, kültürel koşullarına uygun devam ettirmek,
  • Etkilenenlerin ihtiyaç duydukları bilgileri vermek,
  • Etkilenenlerin ihtiyaçlarının karşılanması için hizmetleri kanalize etmek,
  • Yardım çalışanlarına yönelik ekip ilişkileri, iletişim becerileri bilgilerini aktarmak.

PSİKOSOSYAL MÜDAHALE ARAÇLARI

İhtiyaç ve kaynak değerlendirmesi
Psikolojik yardım
Sevk etme ve yönlendirme
Bilgi merkezi oluşturma
Toplumu harekete geçirme
Sosyal projeler
Eğitimler
Çalışanlara destek

PSİKOSOSYAL MÜDAHALELERDE TEMEL İLKELER

  • Müdahale planları her sene yenilenmelidir.
  • Toplumsal bakış açısına sahip,
  • Afet yönetiminin her dönemindedir,
  • Afetten etkilenenleri pasif muhtaç olarak değil hayatta kalmış güçlü kişiler olarak algılamalı ve kendini yeter hale gelmesine amaçlanır,  
  • Etkilenen toplum müdahale sürecine katılır,
  • Toplumun yeniden inşasında kültürel, sosyal dini ve etnik yapılar göz önünde bulundurulur,
  • Tepkilerin anormal bir durumda verilen normal tepkiler olduğu vurgulanmalıdır,
  • Eğitimlerde yerel kapasitenin güçlendirilmesini geliştirilmesi öncelik verilmelidir
  • Akut döneminde yürütülen akut dönemde yürütülen psikososyal destek çalışmalar bilimsel araştırmalara kaynak olarak kullanılmalıdır
  • Müdahale boyunca afetten etkilenenlerin kapasitelerinin gelişimi ve hizmetlerin sürdürülebilirliğini sağlamak,
  • Müdahalelere göre özel gereksinimler ortaya çıkması durumunda dikkate alınarak planlama yapılmalı,
  • Yardıma muhtaç duyanlara daha hızlı olmak için yerel personeller ve gönüllülerle iletişimde olmalı ve hedef kitleye sürekli basit açık ve güvenilir bilgi akışı sağlanır,

AFET VE ACİL DURUMUN GÜNLÜK ETKİLERİ

  • Günlük yaşam (Okul, ev, kahvaltı)
  • Ekonomik hayat (İşsizlik)
  • Aile ve sosyal hayat (Ailenin bir araya gelememesi, sosyal çevre il bağın kopması)
  • Kuruluşlarla ilişki (Sosyal yardım almak, işsizlik, sgk)
  • Psikolojik durum (Travma, kriz durumu, kaygı, korku, stres tepkileri)

     Afet sonrası psikososyal destek kavramının geneli sosyal hizmet kavramıyla tanımlanmaktadır. Psikososyal yardım da dâhil olmak üzere afet sonrasında gerçekleştirilen müdahalelerin tümü sosyal hizmet müdahalesidir. Afetler sonrası psikososyal desteğin bir nevi psikolojik ilk yardım olduğu da düşünülebilir. Bu ilk yardım afet sonrası şartlara adaptasyon sürecini kolaylaştırıcı ve normalleştirme sürecini hızlandırıcıdır. Psikososyal destek yalnızca ilk yardım dönemi ile sınırlı kalmayıp sonrasında iyileştirme ve geliştirme sürecinde de önemli bir alanın yerini tutmaktadır. Bu dönemde sosyal hizmet uzmanlarına düşen görev; yerel, ulusal ve/veya uluslararası sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği yapmak ve afet sonrası toplumun tekrar inşası üzerinde destek yöntemleri yollarından yararlanırlar.

     Afet ve acil durumlarla başa çıkma/iyileşme/toparlanma becerilerinin arttırılması ve yardım çalışanlarının desteklenmesini içeren ve afet döngüsünün her aşamasında yürütülen çok disiplinli hizmetler bütünüdür. İyileştirme ve geliştirme sürecinde de psikososyal destek önemli bir alana sahiptir. Bu dönemde sosyal hizmet uzmanları yerel, ulusal ve uluslararası sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği yaparak afet sonrası toplumun yeniden inşası sürecinde psikososyal destek yöntemlerinden yararlanırlar ve toplum merkezlerinde koruyucu, önleyici, tedavi edici ve geliştirici aktiviteler yapılır. Bu dönemle paralel olarak psikolojik danışmanlık hizmeti de verilir. İleri derecede psikolojik veya psikiyatri desteğe ihtiyaç duyanlar kurum veya kliniklere yönlendirilmesi yapılır. Afetlerden etkilenenlere yönelik eğitim ve sosyal aktivitelerle bireylere yeni beceriler kazandırmakta sosyal hizmet uzmanının görevleri arasındadır.

Afetlerde Psikososyal Destek Uygulamaları

     1999 Marmara ve Düzce depremleri Türkiye’de devletin ilk yaygın psikososyal destek uygulamalarının başlatılması açısından önemli bir olaydır. Bu depremler sonrasında toplum büyük bir yıkım yaşamış ve bu yıkım da aynı zamanda toplumda büyük bir travma meydana getirmiş. Yapılan bir araştırmaya göre depremden en çok etkilenen kadın ve çocuklar olmuşlardır. Sosyal hizmet uzmanları bu durumdan etkilenen bireylere rahatlamasını sağlayacak çalışmalar yapmış, “empati kurma” ve “mülakat teknikleri” basta olmak üzere pek çok gerekli müdahalelerde bulunmuş ve bireylerin içinde bulunduğu depresif durumdan kurtulması için çalışmıştır.

     Bazı üniversitelerin sosyal hizmet bölümlerinde Afetlerde Psikososyal Destek Hizmetleri, Afetlerde Sosyal Hizmet gibi dersler bulunmaktadır. Ankara Üniversitesi, Çankırı Karatekin Üniversitesi ve İstanbul Aydın Üniversitesi örnektir.

Ayrıca Millî Eğitim Bakanlığı tarafında Psikososyal Destek Programı vardır. Eğitim programında;

  • Travma ve Travma Sonrası Stres Bozuklukları,  
  • Doğal Afet Travması ve Önlenmesi,
  • Göç Travması ve Önlenmesi,
  • Terör Travması ve Önlenmesi, Cinsel İstismar Travması ve Önlenmesi,
  • İntihar Travması ve Önlenmesi,
  • Ölüm-Yas Travması ve Önlenmesi, Travma ve Özel Eğitim,
  • Önleyici Destek Programı Etkinlikleri,
  •  Özel Eğitim Etkinlikleri,
  • Psikososyal Destek Programı Isınma Etkinlikleri vardır.

2020 Yılında İzmir’de Meydana Gelen Deprem Sahasında Sosyal Hizmet Uygulamalarında Karşılaşılan Sorunlar:

  • Deprem sırasında kişinin canı söz konusuyken orada bulunan basının çocukların, yaşlıların, kadınların her grup bireyin her halini çekmesi, uzuvları hasar gören birini çekmeleri gibi afetzedenin her durumunu haberlerde ya da sosyal medyada yayınlanması uygun değildir. Çünkü orada enkazın içinde sivil savunmacıların motivasyon kaybına uğramasıyla birlikte afet etiğine göre; toplumun her konuda bilgilenmesi önemli bir konu fakat afet mağdurlarına duyarlı yaklaşmaları, mahremiyet ve kişilik haklarına ters bir durumdur. Sosyal hizmet etiğine göre; gizlilik, mahremiyet, özel hayat ilkesine karşı uyuşmazlık gösterir. Bunun için basın direk olarak afet bölgesine alınmamalı buna destek olacak medya bilgilendirme merkezi kurulabilir.

(Ayda’nın elini tutan sivil savunmacının fotoğrafları, ticari amaçlı kupa olarak sunulması buna örnektir.)

  • Deprem sırasında kaos yaşanmasının en önemli nedenlerinden biri uygun, yeterli yani konuya daha hâkim ve tecrübeli yöneticilerin olmamasıdır. Yönetimde problemlerin yaşanması, olay yeri koordinasyonunda yaşanan eksiklikler de yer alır. Planlar olmalı bunları yönetecek irade ve insanlar olmalı. Örneğin, deprem sırasındaki sosyal hizmet uzmanın yönetici pozisyonunda planlı aşamasından sorumlu olan, emir verme ve bir işi yaptırım gücü olan aynı zamanda denetleme yetkisi bulunan kişilerden olmalıdır. Sahadaki yönettiği insanları tanımalı, objektif davranmalı, kriz anında mantıklı kararlar alabilme ve sorumluluk duygusuna sahip olmalıdır. Teknik becerilerinin olmasının yanında her düzey yönetici de olması gereken iletişim ve insan ilişkileri becerisi son derece önem taşır çünkü hem örgütün amaçlarına ulaşabilmek için yazılı veya sözlü iletişimde bulunması gerekir hem de deprem sırasında birçok kurum ile ortak çalışıldığı için başka insanlarla çalışabilmeyi ve aynı zamanda iyi iletişim kurması önemli faktördür. Bunların en önemlisi analitik karar verme becerisidir. Burada zor durumda en iyi karar verebilme o sürece göre organize etmesini bilen ve alttakilere yetki verecek, ani karar veren becerilerine sahip olması gerekir.
  • İlk 72 saat insanın nefes aldığı kurtarılmayı beklediği saatlerdir fakat deprem sırasında insanların kargaşa halinde olması yani bilinçsizlik durumu sahada bulunan tüm bireyleri etkiler. Bununla birlikte insanların nereye toplanılacağı bilinmiyor, herkes bir tarafa kaçış halinde fakat o yerin sağlam olduğuyla ilgili bilgi yok. Bunları düzenleyecek bir planın olması gerekir. Afet eğitim merkezi yer alıyor fakat eğitim konusunda yetersizlikler var. Bunun için müfredatlar da ilkokuldan üniversite eğitimine kadar aşamalı bir şekilde afet dersi yer almalıdır. “Ağaç yaşken eğilir” sözüyle temelden başlayarak farkındalık, bilinç ve davranışa dönüşümü sağlanmalıdır hatta okul sosyal hizmeti yer alarak afet sonrası aile ve çocuk refahında geniş bir uygulama alanı yer alabilir. Bunun dışında vatandaşların bilgilendirilmesi ve insanların nerelerde toplanması gerektiğiyle ilgili şehrin içerisinde bilgilendirme sistemleri kurulabilir.
  • Ekipler sınıflandırılmalı. Arama kurtarma ekipleri, sağlık ekipleri, çadır ve lojistik ekipleri, psikolojik destek ekipleri bunların içerisinde sosyal hizmet uzmanları da olmak üzere herkesin tek bir noktaya gitmesi ve rastgele, sistemsiz davranmaları sahada olumsuz etkilere sebep olmuştur. Yeterli sistemimiz yok bunun için yeterli sistem çalışmaları yapılmalı ve herkese yetki ve sorumluluklar verilmeli. Örneğin, sosyal hizmet uzmanının yönetici rolleri kapsamında; kişiler arası roller, başkanlık, liderlik, bağlantı kurma. Deprem anında aktif olan rol lider vasıflı olması gerekir kriz sahasında çalışanları amaçlarına ulaşmak için motive eder ve destekler. Bilgisel roller; izleyicilik, bilgilendirme, sözcülük. Deprem sırasında izleyici ve bilgilendirici rolü öne çıkar karar verebilmek için bilgi toplar ve yetkili merciine aktarır. Karar vermeye yönelik roller; girişimci, bozucu unsurları giderme, kaynak dağıtıcı, anlaşma rolü. Deprem sırasında kaynak dağıtıcı ve anlaşma rolünde ön plandadır çünkü kimin hangi işi yapacağına, hangi kaynağı ne ölçüde kullanacağına ve diğer organizasyonlarla anlaşma yapar.
  • Bayraklı ve Bostanlı en çok hasar gören zeminin kötü olmasıyla birlikte afet plan eksikliği nedenlerindendir. Afet planı bulunmamaktadır, kriz planı yok bunun için öncelik bunların olması gerekir.  Yıkıldıktan sonra kurtaralım anlayışı yerine arama kurtarmaya ihtiyaç kalmasın düşüncesi tercih edilmelidir. Bunun için erken uyarı sistemleri yapılabilir.
  • Hızlı iletişim sağlanmalı, operatörlerin alt yapılarının güçlendirilmesi ve yerel yönetim ve toplumdaki bireylerle irtibat sağlanmalıdır.
  • Deprem sırasında trafik akışı durdurulmalı, ihtiyaç duyulan ekiplere yollar açılmalıdır ve ellerinde yol haritası olması gerekir.
  • İzmir bir metropol şehirdir. Hem insan hayatı hem de büyük ölçüde maddi hasarlar meydana gelmiştir. Eski yıllarda da afetler yaşanıyor yine afetzede mağdurları taşların altından kurtuluyordu şimdi ise yine aynı şekilde. Örneğin, köpeğin sesini duydun mu? Dünya bu kadar ilerlemişken, teknolojik ilerlemeler varken hala bu durumların yaşanması insanların bilinçsizliği ve mesleki yetersizliğidir. Hala bina yapmayı beceremiyorsak, kurtardığımız insanları kahramanlık hikâyesi olarak anlatmamamız lazım. Burada afetlerden koruyacak teknoloji devreye girmelidir.
  • Kadınların afet durumlarında daha çok kadının öldüğü sayısal olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunun gerekçesi de kadına atfedilen toplumsal cinsiyet rolleridir. Erkek iç çamaşırı ile dışarı çıktığında sorun olmaz fakat bir kadın iç çamaşırı ile çıktığında afet durumunda bile toplumumuzda ataerkillik yaklaşımı daha hâkim ve keskin olduğu için kabul edilen bir durum değildir. Hem kıyafet hem de kadın önceliği kendi canı olması gerekirken önceliğini yakınlarına, çocuklarına vermektedir.

            (Ayda yaşıyor fakat annesi hayatta değil.)

  • Afetlerde yaşlılar, gündelik rutinleri ve alışkanlıkları bozularak psikolojik ve sosyal yaşamları etkilenmiştir. Yaşlı bireylerin kronik rahatsızlıkları diğer gruplara göre daha fazladır. Duymada aksaklık, görmede bozukluk gibi sağlık sorunları daha kapsamlı olduğu için yardıma gereksinim duyarlar. Diğer bireylere göre kullandıkları ilaçlardan dolayı soğuk ve sıcağa daha hassasiyetlidirler.  Sosyal hizmet uzmanı, günlük yaşam becerilerini yeniden kazandırma, afetzede mağduru yaşlı ile psiko-sosyal eğitimi, barınma gibi temel ihtiyaçların giderilmesi ve afet dönemini minimum seviyede atlatabilmesi temel kapsamımızdır.

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ 2. SINIF ÖĞRENCİLERİ

TUĞÇE BATMAZ – İREM ÖĞE – ÖZNUR CANIM – HAMİDE BOSTANCI

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

WordPress.com'da Blog Oluşturun.

Yukarı ↑

%d blogcu bunu beğendi: