MOBBİNG

  Hemen hemen birçoğumuzun hayatında bizler fark etsek de fark etmesek de mobbing uygulanmaktadır. Geçtiğimiz günlerde bunun birçok örneğinin gerek sosyal medyada gerek ise haberlerde gördük ve izledik. Birçok kişi ise mobbing ’in ne demek olduğunun nasıl meydana geldiğini hemen araştırmaya başladı bile. Bizler de bilen ve bilmeyen arkadaşlarımızı bilgilendirip bu olaylara dur demek için bu yazımızı derledik. Keyifli okumalar.

 Mobbing Nedir?

İngilizcede “yıldırma” anlamına gelen mobbing kavramı, “mob” kökünden gelmektedir. “Mob” sözcüğü, yasal olmayan biçimde şiddet uygulayan kalabalık veya “çete” anlamı taşımaktadır. Bir davranış biçimi olarak ise, psikolojik şiddet, kuşatma, topluca saldırma, rahatsız etme veya sıkıntı verme terimlerine karşılık gelir.

“Bir kişiyi taciz etmek, kabadayılık yapmak veya rahatsız etmek için iş birliği yapan bir grup kişi” olarak da tanımlayabileceğimiz mobbing, İşyerinde psikolojik taciz kavramının uluslararası literatüre yaygın kullanım şekli olarak karşımıza çıkar. Sebepleri ve sonuçları oldukça çeşitli olan mobbing sonrası bu olaya maruz kalan kişinin/grubun kendilerini koruyamaması ve işlerini sağlıklı bir şekilde yapamaması ortaya çıkmaktadır. Mobbing uygulayan kişiye “tacizci”, mobbinge maruz kalan kişiye ise “mağdur” kavramları ile tanımlanır.

Tacizci kişilerin özelliklerine baktığımızda bu kişiler; antipatik özellikler taşıyan, aşırı denetleyici ve bu denetimi sağlamak adına güç ve zor kullanan, bencil, toplumsal ilişkileri zayıf, korkak ve sinirli, sürekli güçlü olma arzusu barındıran ve kendini diğer herkesten üstün gören, kötü niyetler taşıyan ve hileli eylemlerden kaçınmayan kişiler olarak karşımıza çıkar. Bencil oluşlarından kaynaklı olarak tehdit altında iken yalnızca kendilerini düşündükleri, kendi kurallarını işyerinin kuralları haline getirmeye çalıştıkları ve bu amacı gerçekleştirmek için baskı ve şiddet uygulayabildikleri, korku yaratarak egemenlik kurdukları aktarılmaktadır. Aynı zamanda ön yargılı, duygusal ve dürtüsel tepkiler sergileyen, bireyin sahip olduğu kişisel, fiziksel, etnik ve dini özellikleri gibi özelliklerini mobbing için kendilerine gerekçe sayan bir tutum sergiledikleri ifade edilmektedir.

Mobbing kavramı, ilk kez 1984 yılında İsveç’te “İş Hayatında Güvenlik ve Sağlık” konulu bir rapor kapsamında Heinz Leymann tarafından ortaya atılmış, 1993’te ise ‘İşyerinde Kişilerin Mağdur Edilmesi’ adlı kanunla yasal bir nitelik kazanmıştır.

Haksız yere suçlama, dedikodu yoluyla saygınlığını zedeleme, küçük düşürme, doğrudan veya dolaylı şiddet uygulayarak bir kişiyi işi bırakmaya zorlama amaçlı kötü niyetli girişimler olarak örneklenebilecek mobbing son yıllarda sosyoloji, psikoloji ve hukuk başta olmak üzere birçok disiplinin üzerine çalıştığı önemli bir konu haline gelmiştir. Ancak dünyada giderek artan ilgiyle araştırılan mobbing kavramı ne yazık ki ülkemizde her alanda fazlasıyla karşılaşılmasına rağmen henüz yeterince araştırılan bir olgu değildir.

  Mobbing Kimlere Uygulanır?

Mobbinge uğrayan bireyler üstleri veya astları tarafından bu davranışlara maruz kalabilmektedir. Mobbing davranışları açık, doğrudan, gizli ya da dolaylı olabilir. Genellikle en etkin, etkili, işinde başarılı ve yaratıcı olan kişilere uygulandığı görülse de ayrım gütmeden kadın, erkek, genç, yaşlı her grup insana uygulanabilmektedir. Bu durumun nedeni mobbing uygulayan kişinin diğer çalışanları iş yerindeki pozisyonlarını tehdit eden faktörler olarak algılamalarıdır diyebiliriz. Ast ve üst arasında ve yine ast ve ast arasında çekememezlik durumu meydana gelebilmektedir.  Bu durum sağlık ve eğitim alanları başta olmak üzere tüm alanlarda, tüm iş yerlerinde ve iş ilişkilerinde görülmekle beraber ne yazık ki bizlerin mesleği olan sosyal hizmet alanlarında da yüksek oranda mobbing meydana gelmektedir.

‘Mobbing’ in kişiler üzerinde yaratmış olduğu psikolojik travma ve getirisi olarak tıbbi destek alma, işyerinde çalışamama hatta işi bırakmaya kadar giden olumsuz bir süreç söz konusudur. Sadece psikolojik destek almanın yeterli olmamakla beraber mobbing mağduru kişilerin hukuki olarak hakların bilinmesi ve mobbingle mücadele edilebilmesi için yargı yoluna gidilmesi gerekmektedir. Gizli kalan, sindirilen ve yargı yoluna gidilmeyen her mobbing bir diğer mobbinge sebebiyet göstermektedir.

  Mobbing Türleri Nelerdir?

  • Belirli bir çalışan/grup hakkında söylenti yaymak, şeref lekeleyici ifadelerde bulunmak,
  • Lakap takmak, küçük düşürmek, hakaret etmek, bağırmak,
  • Sürekli suçlamak, eleştirmek,
  • Yok saymak,
  • Uygun olmayan şakalar yapmak (el, kol şakası vb.),
  • Baskı ve zor uygulayarak çalışanın işten ayrılmasına yol açmak,
  • Kişinin/grubun iş tanımı içinde veya dışında yapılan tüm yanlışlardan sorumlu tutulma,
  • Kişiyi/grubu birbiriyle çelişkili kurallara uymaya zorlama,
  • Kişinin yetkinliğinin dışında iş vererek başarısız damgası vurmak,
  • Kişinin bulunduğu iş, görev ya da pozisyonu kaybedebileceğine yönelik söz, ifade ve tehditler,
  • Kişinin/grubun başarılarını yok sayma ya da olduğundan az gösterme,
  • Ve bizler staj için gittiğimiz yerlerde “hiçbir şey bilmiyor ki daha stajyer, okulu bile bitmemiş” gözüyle bakılarak emeğimizin, bilgimizin görülmeyerek bizlere alan dışında işler verilmesi de gözle gördüğümüz ve bizzat şahit olduğumuz bir mobbing örneğidir diyebiliriz.

Aslında her birimiz farkında olmadan ne kadar da çok mobbinge maruz kalmışız değil mi?

Mobbing Uygulayanlara Karşı Ülkemizdeki Hukuki Düzenlemeler Nelerdir?

Ülkemizde İş Kanunu veya Ceza Kanunu’nda henüz böyle bir kavram yer almamakta; fakat başka hukuki kavramlarla ve kanunlarla vücut bulmaktadır. Örneğin, Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi mobbing olgusunun yasal dayanağını oluşturabilecek nitelikte maddelerden biri olup maddenin 1. fıkrasına göre “İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

İş Kanunu’na göre işveren işçiyi korumak ve gözetmekle yükümlüdür. Eşit davranma ilkesi gereğince işveren ırk, dil, din, cinsiyet ayrımı yapmadan iş yerindeki herkese eşit davranmalıdır. Kişilik haklarına saldırı boyutuna ulaşan mobbing, Türk Medeni Kanunu’nun 23., 24. ve 25. maddeleri kapsamında da değerlendirilebilmektedir.

 Mobbinge Uğramış Kişiler Bu Durumu Nasıl İspatlar ve Nerelere Başvurabilir?

Bu durumu ne yazık ki kamu ve özel sektör ayrımı yapmaksızın bütün çalışma alanında görülebilmektedir. Peki, bu durumla karşılaşınca nerelere başvuracağız, neler yapmalıyız, hukuki dayanağı nedir dediğinizi duyar gibiyiz. Kişiye karşı yapılan her kötü muamelenin mobbing olarak değerlendirilmemesi ile mobbing olgusunun oluşabilmesi için kişiye yönelik yıldırma amacı güden eylemlerde süreklilik şartı aranmaktadır.

Mobbing, mevzuatta yer almadığından ispat yüküyle ilgili özel bir düzenleme de mevcut değildir. Fakat Yargıtay; “Mobbingin varlığı için kişilik haklarının ağır şekilde ihlaline gerek olmadığı, kişilik haklarına yönelik haksızlığın yeterli olduğu, ayrıca mobbing iddialarında şüpheden uzak kesin deliller aranmayacağı; davacı işçinin, kendisine işyerinde mobbing uygulandığına dair kuşku uyandıracak olguların ileri sürmesinin yeterli olduğu, işyerinde mobbing gerçekleşmediğini ispat külfetinin davalıya düştüğü şeklinde “karar vermiş ve ispatın işverene ait olduğunu belirtmiştir.

Mobbinge uğradığını düşünen kişinin öncelikle yaşanan olayın adını koyması ve bununla yüzleşmesi önemlidir. Daha sonra kişi bu durum ile ilgili deliller toplamalıdır. Şahitler, maaş kesintisi varsa maaş bordroları, kamera kayıtları, bazı mecralardan atılan mobbinge yönelik mesajlar, delil örnekleridir. Bu tür bir olayla karşılaştığınız zaman ALO 170 hattına başvurabilir veya da;

  • Türkiye Cumhuriyeti Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı,
  • TBMM,
  • CİMER,
  • Kamu Denetçilik Kurumu,
  • Türkiye İnsan Hakları Kurumu,
  • İl, İlçe İnsan Hakları Kurullarına başvurabilirsiniz.

Bu süreçte psikolojik destek almak ve yaşadıklarınız hakkında çevrenizi bilgilendirmek de oldukça önemlidir.

  • Aynı zamanda hem mobbinge uğramış kişiler hem de mobbinge uğrama tehlikesi ile karşı karşıya olan bizler için https://www.mobbing.org.tr ziyaret edilmesini önerdiğimiz önemli bir sayfadır. Sayfayı ziyaret ederek destek alabilir, yapabilecekleriniz ile ilgili daha dayalı bilgiye ulaşabilir ya da düzenlenen eğitimlere katılarak mobbing ile ilgili bilgi sahibi olabilirsiniz J.

Mobbingi Önlemek İçin Neler yapılmalı?

Çalışma ortamının düzenlenmesi, ast üstü ilişkisinin bir ezen ezilen ilişkisine dönüştürülmemesi, ekip çalışmasının ana çalışma yaklaşımı olmasını sağlanması temel alınmalıdır. Demokratik ve dayanışmayı temel alan bir iş bölümü yapılmalıdır. Roller ve sınırlar belirginleştirilmeli ve role uygun kişiler yetkilendirilmelidir. Kişilere yetkinlik alanlar dışında iş yüklenmemeli ve aşırı çalışmaya son verilmelidir.

Bireylerin rahatlamasını, kendini yargılanmadan özgürce ifade etmesini sağlayan, duygusal ifadeye izin veren; aynı zamanda güvenli, zarar verici uyaranlardan arınmış, sağlıklı bir fiziksel ortam yaratılmalıdır. Mobbing ile ilgili hukuksal girişimler engellenmemeli, adil bir çalışma ortamı oluşturulmalıdır.

Mobbingi önleyici etik kurallar geliştirilmelidir. Bu noktada çalışanların iletişim becerilerinin ve problem çözme kabiliyetlerinin önemi büyüktür. İşyeri sağlık birimleri aracılığıyla çalışanlara yönelik bilgilendirme, eğitim, danışma hizmetleri verilmelidir ve bunun sürekliliği sağlanmalıdır.

Sosyal Hizmet hiçbir ırk din dil cinsiyet mezhep ayrımı yapmaksızın adalet ve eşitlik ilkesini temel alarak bu amaç doğrultusunda çalışmalarına devam eden bir alandır. Bu doğrultuda birçok adaletsizlikle ve eşitsizlik ile mücadele ettiği gibi günümüzün sorunu olan ve birçok kez gündeme gelen  mobbing ile de mücadele etmeye mobbinge uğramış bireylerin yanında olup eşitlik ve adalet ilkesi temel dayanağına bağlı olarak bu amaç ve doğrultuda mobbinge maruz kalmış kişilerin her zaman ve her daim yanında olup daha refah ve daha eşitlikçi bir çalışma düzeni yaratmak için mobbinge maruz kalan bireylerin gerek etik ,ahlak ve değer yargıları ile gerek ise bilgi ve beceri temeli ile yanında olmaya her fırsatta devam edecektir.

MELİKE KARADAĞ – İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ – CERRAHPAŞA

BUSE ALTINTAŞ – BİLECİK ÜNİVERSİTESİ

MOBBİNG” için bir yanıt

Add yours

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

WordPress.com'da Blog Oluşturun.

Yukarı ↑

%d blogcu bunu beğendi: